21.03.2019 11:47 Prof. Dr. Zakir AVŞAR A- A+

Nursultan Nazarbayev: İstifası ve Kazakistan Siyasetinin Yeni Seyri

Nursultan Nazarbayev: İstifası ve Kazakistan Siyasetinin Yeni Seyri

Nursultan Nazarbayev

 

Kazakistan’ı 30 yıl boyunca yöneten Türk dünyasının yaşayan büyük devlet adamlarından Nursultan Nazarbayev, televizyon ekranları karşısına çıktı ve Cumhurbaşkanlığı görevinden çekildiğini ilan etti. Akabinde Kazakistan Parlamento Başkanı Kasım Comart Tokayev ülkenin ikinci Cumhurbaşkanı olarak yemin edip görevine başladı. Hayırlı olsun. 

Nursultan Nazarbayev, 28 yılı aşkın bir süreden beri sürdürdüğü cumhurbaşkanlığı görevinden istifa ederken “Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı yetkilerimi sonlandırmaya karar verdim. Bu kolay bir karar değil. Bu yıl ülkemizin en yüksek mevkiinde bulunuşum 30 yılını dolduracak. Halkım bana bağımsız Kazakistan’ın ilk Cumhurbaşkanı olma fırsatını verdi. Sovyet İmparatorluğu’nun yıkılışı sırasında politikamız ve ekonomimiz çökme noktasına gelmişti. Ülke içinde endişe verici ve belirsiz bir durum hakim olmuştu. Bu bir sınavdı. Biz bu sınavdan başarıyla geçerek kalkınmanın Kazak yolunu inşa etmeye başladık” dedi. 

Gerçekten de Kazakistan tarihinin en zor döneminde göreve geldi; tüm diğer Türk devletleri, Cumhuriyetleri yönetsel bakımdan büyük sorunlar yaşarken ve eski Sovyetik alışkanlıklarının derinliklerinde boğulurken Nazarbayev yönetimindeki Kazakistan oldukça demokratik bir perspektif kazandı, halkı Orta Asya’nın diğer halklarına göre daha güvenli ve müreffeh yaşayan bir ülke konumuna geldi. 

Geçtiğimiz yıl Cumhurbaşkanı olarak yetkilerinin önemli bir kısmını Parlamento’ya devreden Nazarbayev, şimdi istifası ile, Türk dünyasının diğer liderlerinden farklı olarak ölmeden veya darbe görmeden kendi isteği ile yönetimden uzaklaşan ilk lider oldu. 

Bağımsızlık yıllarında Kırgızistan’da Askar Akayev vardı. Yolsuzlukları o kadar ayyuka çıktı ki, bir darbe ile gitti. Özbekistan’da İslam Kerimov vardı, ülkesini dünyaya kapadı ve demir yumruk ile yönetti. Ölünceye kadar da böyle oldu.  Bu gün Özbekistan demokratikleşmede kararlı bir liderle yol alıyor…

Türkmenistan’da Saparmurat Türkmenbaşı vardı, onun ağzından çıkan kanun idi, itirazı kabil işler değildi, muhtemelen Orta Asya’nın en otoriter yöneticisi o idi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey ise Türk dünyasının gördüğü en demokrat, erdemli yönetici idi. Darbecilere karşı bir iç savaşı önlemek, kardeşkanına girmemek için koltuğunu bıraktı, memleketine çekildi. Fani hayattan ayrılışına kadar yine ülkesinin büyümesinin, Türk dünyasının birlik içinde hareket etmesinin hayalini kurdu. Kendisinden sonra gelen rahmetli Haydar Aliyev’de birikimli, deneyimli bir devlet adamı olarak Azerbaycan’ın büyümesi için çaba gösterdi. Ölümü ile birlikte yerine oğlu geçti. 

Nazarbayev için iktidarda geçen “otuz yıl az mı?” diyenleriniz de çıkabilir, ama ülkenin hakim gücü iken böyle bir uygulamaya giden başkasının olmadığını da görmek lazımdır. Ulusal Güvenlik Konseyi başkanlığı Nazarbayev’in üzerinde kalmıştır. Nüfusunun yüzde 38 kadarı Rus olan bir ülkede deneyimli, öngörülü, Türk dünyasının birliği fikrine önem veren bu büyük devlet adamının sembolik anlam taşıyacak bile olsa böyle bir sıfatla ülkesinin hizmetine devam etmesi önemlidir. 

Nazarbayev, Kazakçanın resmi dil olması ve Latin alfabesi kullanılması konusunda ısrarlı, kararlı davranmıştır. Kazakistan’da günümüzde devlet işleri büyük ölçüde Kazakça ile yürütülmektedir.  

Yerine gelen ve şayet bir erken seçime gidilmez ise 2020’nin Nisan’ına kadar görev yapacak olan Kasım Comart Tokayev de iyi yetişmiş, bilgili, donanımlı ve çalışkan bir insan olarak bilinmektedir. Tokayev’in hem bölge ülkeleri ile hem de Rusya ile ilişkileri konusunda uzmanların yaklaşımı son derece olumludur.  

Nazarbayev’in istifasına ilişkin kendisinin açıklamasının dışındaki nedenler belki önümüzdeki günlerde biraz daha bilinir hale gelecektir ama yeni Cumhurbaşkanı Tokayev’in Nursultan Nazarbayev için ömür boyu onursal senatörlük önerisine, Başkent Astana’nın adını Nursultan olarak değiştirmesine ve Dariga Nazerbayeva’yı Parlamento’nun üst kanadı Senato Başkanı seçtirmesine bakınca, istifa nedenine dair ortada Nazarbayev’in kendi arzusu dışında bir emare görülmemektedir.  

Ancak şurası da açıktır ki, Tokayev’den boşalan Senato Başkanlığı’na Nazarbayev’in kızının getirilmesi ise Orta Asya’nın diğer ülkelerinde yaşananları çağrıştırıyor.  Senato başkanlığı ülkenin siyasi hiyerarşisi bakımından devlet başkanlığından sonra ikinci sırada geliyor. Anayasaya göre, devlet başkanının istifası veya ölümü halinde görevi Senato başkanı devralıyor. Astana’nın adının Nursultan’a dönüşmesi ise çok yadsınacak bir şey değil, sonuçta önceden var olmayan, Nazarbayev tarafından kurulan bir şehir...  

Prof. Dr. Bozkurt Zakir Avşar